Ngày 30/5/2026, Tòa án nhân dân tối cao đã ban hành Thông tư số 12/2026/TT-TANDTC quy định về nội quy phiên tòa, phiên họp và việc ghi âm lời nói, ghi hình ảnh diễn biến phiên tòa, phiên họp, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/8/2026, thay thế Thông tư số 02/2017/TT-TANDTC. Đây là quy định siết chặt đáng kể so với trước đây, ảnh hưởng trực tiếp đến luật sư, đương sự, nhà báo và bất kỳ ai tham dự phiên tòa. Bài viết tóm lược những điểm cần lưu ý nhất.

1. Cấm mang thiết bị điện tử vào phòng xử án, trừ khi được cho phép

Theo khoản 3 Điều 4 của Thông tư, người tham dự không được mang thiết bị truyền đưa, thu thập, xử lý, lưu trữ, trao đổi thông tin, dữ liệu số — bao gồm điện thoại thông minh, máy tính bảng, máy tính xách tay, đồng hồ thông minh, máy ghi âm và các thiết bị điện tử khác có tính năng tương tự — vào phiên tòa, phiên họp, trừ trường hợp Thẩm phán chủ tọa phiên tòa hoặc người chủ trì phiên họp cho phép.

Việc sử dụng thiết bị điện tử để tra cứu hồ sơ, tài liệu, chứng cứ, tham gia xét xử trực tuyến, hoặc ghi âm lời nói, ghi hình ảnh diễn biến phiên tòa đối với người tham gia tố tụng đều phải theo sự điều hành của Thẩm phán chủ tọa phiên tòa.

2. Giới hạn thời điểm được phép ghi âm, ghi hình

Đây là điểm thay đổi quan trọng nhất: Thông tư quy định rõ thời điểm được phép ghi âm, ghi hình khác nhau:

• Ghi âm lời nói: chỉ được thực hiện trong thời gian diễn ra phiên tòa, phiên họp.
• Ghi hình ảnh: chỉ được thực hiện trong thời gian khai mạc phiên tòa, phiên họp và khi Hội đồng xét xử tuyên án hoặc công bố quyết định — nghĩa là không được ghi hình xuyên suốt toàn bộ phần xét hỏi, tranh luận.
• Nếu muốn ghi âm toàn bộ quá trình xét xử hoặc ghi hình Hội đồng xét xử, thẩm phán ngoài hai thời điểm nêu trên (khai mạc và tuyên án), người thực hiện phải được sự đồng ý của Thẩm phán chủ tọa phiên tòa hoặc người chủ trì phiên họp.

3. Cấm truyền phát trực tiếp, thông tin sai sự thật

Người tham gia, tham dự phiên tòa, phiên họp không được truyền phát trực tiếp, trực tuyến diễn biến phiên tòa; không được đưa thông tin sai sự thật; không được đưa thông tin làm ảnh hưởng đến sự độc lập, khách quan của việc xét xử; không được vi phạm quyền con người của bị cáo, bị hại, đương sự và những người tham gia tố tụng khác.

4. Điều kiện để được cung cấp kết quả ghi âm, ghi hình

Thông tư cũng quy định rõ điều kiện để kết quả ghi âm lời nói, ghi hình ảnh diễn biến phiên tòa được cung cấp cho bên có yêu cầu, bao gồm:

• Nội dung phải là thông tin được phép tiếp cận, đáp ứng đủ điều kiện cung cấp theo pháp luật về tiếp cận thông tin, pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân và pháp luật khác có liên quan;
• Cơ quan, tổ chức, cá nhân yêu cầu cung cấp phải là người có quyền được yêu cầu theo quy định pháp luật;
• Phải bảo đảm quyền con người của bị cáo, bị hại, đương sự, người tham gia tố tụng khác; bảo đảm quy định về giữ bí mật theo pháp luật;
• Không được làm ảnh hưởng đến việc xét xử, giải quyết vụ án, vụ việc.

5. Chế tài khi vi phạm nội quy phiên tòa

Thông tư nêu rõ: tùy theo tính chất và mức độ vi phạm, người vi phạm nội quy phiên tòa có thể bị áp dụng một hoặc nhiều biện pháp: cấm vào hoặc buộc rời khỏi phiên tòa, phiên họp; bị xử phạt hành chính; bị tạm giữ hành chính; hoặc bị yêu cầu, kiến nghị cơ quan có thẩm quyền khởi tố vụ án hình sự theo quy định của pháp luật — tức là mức xử lý có thể lên đến rất nghiêm khắc nếu hành vi vi phạm đủ yếu tố cấu thành tội phạm.

6. Vì sao Tòa án siết chặt quy định này?

Theo giới luật sư, việc ban hành Thông tư 12/2026/TT-TANDTC là cần thiết trong bối cảnh công nghệ số phát triển mạnh, khi việc ghi hình và phát trực tiếp trên mạng xã hội có thể khiến thông tin về các vụ án bị lan truyền ngoài tầm kiểm soát, ảnh hưởng đến quyền con người của các bên liên quan cũng như tính khách quan của quá trình xét xử. Nguyên tắc xét xử công khai — bảo đảm người dân có quyền tham dự phiên tòa — không đồng nghĩa với việc mọi cá nhân đều có quyền tự do ghi hình hoặc phát trực tiếp toàn bộ diễn biến phiên tòa.

7. Lời khuyên pháp lý

• Đương sự, nhà báo và người tham dự phiên tòa cần chủ động tìm hiểu và tuân thủ đúng quy định mới trước khi tham dự phiên tòa từ ngày 1/8/2026, tránh vi phạm dẫn đến bị buộc rời khỏi phòng xử hoặc bị xử lý;
• Nếu có nhu cầu ghi âm, ghi hình phục vụ cho mục đích tố tụng hợp pháp nên chủ động xin phép Thẩm phán chủ tọa trước khi phiên tòa diễn ra, thay vì tự ý thực hiện;
• Cơ quan báo chí, truyền thông cần lưu ý về giới hạn thời điểm được phép ghi hình, tránh việc đưa tin bằng hình ảnh ghi được ngoài phạm vi cho phép, có thể dẫn đến vi phạm quy định về quyền con người của các bên liên quan.

Kết luận

Thông tư 12/2026/TT-TANDTC đánh dấu bước siết chặt đáng kể trong việc quản lý hoạt động ghi âm, ghi hình tại phiên tòa so với quy định cũ, nhằm cân bằng giữa nguyên tắc xét xử công khai và việc bảo vệ quyền con người, tính khách quan của hoạt động tố tụng. Nếu bạn cần tư vấn về quyền và nghĩa vụ khi tham dự phiên tòa, hoặc cần hỗ trợ pháp lý liên quan đến một vụ việc cụ thể, hãy liên hệ với đội ngũ luật sư của chúng tôi.

Bài viết mang tính chất tham khảo, không thay thế cho ý kiến tư vấn pháp lý chính thức. Vui lòng liên hệ trực tiếp với công ty luật để được tư vấn cho trường hợp cụ thể của bạn.