Người dân phát hiện vi phạm đất đai thì phản ánh ở đâu? Quy trình tiếp nhận, xử lý theo quy định mới

Quản lý và sử dụng đất đai luôn là lĩnh vực phát sinh nhiều khiếu nại, tố cáo, phản ánh trong thực tiễn. Các hành vi như lấn chiếm đất, sử dụng đất sai mục đích, tự ý chuyển mục đích sử dụng đất, giải quyết chậm hồ sơ hành chính hay yêu cầu người dân bổ sung giấy tờ ngoài quy định đều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất.

Nhằm tăng cường hiệu quả giám sát và kịp thời phát hiện, xử lý các hành vi vi phạm trong lĩnh vực đất đai, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Quyết định số 633/QĐ-BNNMT ngày 13/02/2026 về việc tổ chức tiếp nhận, xử lý thông tin phản ánh của tổ chức, cá nhân về vi phạm pháp luật trong quản lý và sử dụng đất đai. Quyết định có hiệu lực kể từ ngày ký.

Cơ sở pháp lý

Bài viết được xây dựng trên các văn bản đang có hiệu lực, gồm:

• Luật Đất đai năm 2024;
• Nghị định số 102/2024/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Đất đai;
• Nghị định số 123/2024/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai;
• Quyết định số 633/QĐ-BNNMT ngày 13/02/2026 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Vì sao cần cơ chế tiếp nhận phản ánh vi phạm đất đai?

Trước đây, khi phát hiện dấu hiệu vi phạm pháp luật về đất đai, người dân thường phản ánh đến nhiều cơ quan khác nhau như UBND cấp xã, cơ quan thanh tra, cơ quan tài nguyên và môi trường hoặc gửi đơn khiếu nại, tố cáo. Điều này dẫn đến tình trạng thông tin bị phân tán, khó theo dõi và kéo dài thời gian xử lý.

Quyết định 633/QĐ-BNNMT đã thiết lập cơ chế tiếp nhận thống nhất trên phạm vi toàn quốc, tạo điều kiện để các phản ánh được chuyển đến đúng cơ quan có thẩm quyền và theo dõi quá trình xử lý.

Những thông tin nào được tiếp nhận?

Theo Điều 2 Quyết định 633/QĐ-BNNMT, phạm vi tiếp nhận bao gồm hai nhóm lớn:

1. Vi phạm trong hoạt động quản lý nhà nước về đất đai

Đây là các hành vi của cơ quan, người có thẩm quyền trong quá trình quản lý đất đai, như:

• Thực hiện không đúng trình tự, thủ tục hành chính;
• Tự đặt thêm thành phần hồ sơ, thủ tục trái quy định;
• Chậm giải quyết hồ sơ;
• Không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ trách nhiệm theo quy định của pháp luật;
• Các hành vi vi phạm khác thuộc phạm vi Điều 109 Nghị định số 102/2024/NĐ-CP.
• Vi phạm của người sử dụng đất hoặc người được giao đất để quản lý

Ngoài nhóm hành vi của cơ quan quản lý, Quyết định còn tiếp nhận phản ánh đối với các hành vi vi phạm của người sử dụng đất, chẳng hạn:

• Lấn, chiếm đất;
• Sử dụng đất không đúng mục đích;
• Không thực hiện đăng ký đất đai theo quy định;
• Hủy hoại đất;
• Chuyển quyền sử dụng đất trái quy định;
• Các hành vi vi phạm khác được quy định tại Luật Đất đai năm 2024 và Nghị định số 123/2024/NĐ-CP.

Người dân có thể phản ánh bằng những hình thức nào?

Theo Điều 1 Quyết định 633/QĐ-BNNMT, việc tiếp nhận được thực hiện thông qua các hình thức sau:

• Điện thoại đường dây nóng: 0243.629.0196 (trong giờ hành chính các ngày làm việc).
• Gửi văn bản trực tiếp hoặc qua bưu điện đến Cục Quản lý đất đai.
• Thông qua Trục liên thông văn bản quốc gia đối với cơ quan, tổ chức có đủ điều kiện sử dụng hệ thống này.

Việc đa dạng hóa hình thức tiếp nhận giúp người dân dễ dàng phản ánh hơn, đồng thời tạo điều kiện để cơ quan quản lý tiếp cận thông tin nhanh chóng.

Sau khi tiếp nhận, thông tin sẽ được xử lý như thế nào?

Không phải mọi phản ánh đều được giải quyết trực tiếp tại Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Theo Quyết định 633/QĐ-BNNMT, Cục Quản lý đất đai có trách nhiệm:

• Tiếp nhận thông tin;
• Phân loại nội dung;
• Chuyển cơ quan có thẩm quyền xử lý khi thuộc thẩm quyền của địa phương hoặc cơ quan khác;
• Theo dõi, đôn đốc và tổng hợp kết quả xử lý;
• Báo cáo Bộ trưởng theo định kỳ hằng quý và hằng năm.

Điều này cho thấy đường dây nóng không thay thế thủ tục khiếu nại, tố cáo hoặc khởi kiện, mà là cơ chế tiếp nhận và điều phối thông tin nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

Người dân cần lưu ý gì khi gửi phản ánh?

Để việc xử lý được nhanh chóng và hiệu quả, người dân nên:

• Trình bày rõ nội dung phản ánh;
• Xác định cụ thể địa điểm, thửa đất hoặc vụ việc;
• Cung cấp tài liệu, hình ảnh hoặc chứng cứ (nếu có);
• Ghi đầy đủ thông tin liên hệ để cơ quan có thể trao đổi khi cần thiết.

Đối với các vụ việc có tranh chấp về quyền sử dụng đất, người dân cần phân biệt giữa phản ánh hành vi vi phạm pháp luật và tranh chấp đất đai. Hai cơ chế này có trình tự, thẩm quyền giải quyết khác nhau theo quy định của Luật Đất đai năm 2024.

Ý nghĩa của Quyết định 633/QĐ-BNNMT

Việc ban hành Quyết định 633/QĐ-BNNMT là một bước tiến trong việc tăng cường công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình của cơ quan quản lý đất đai. Đồng thời, cơ chế này cũng khuyến khích sự tham gia của người dân trong việc phát hiện, phản ánh các hành vi vi phạm, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng đất đai trên phạm vi cả nước.

Kết luận

Kể từ ngày 13/02/2026, tổ chức, cá nhân có thể phản ánh các hành vi vi phạm pháp luật trong quản lý và sử dụng đất đai thông qua đường dây nóng và các hình thức tiếp nhận được quy định tại Quyết định số 633/QĐ-BNNMT. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng đây là cơ chế tiếp nhận, phân loại và chuyển xử lý thông tin, không phải thủ tục giải quyết khiếu nại, tố cáo hoặc tranh chấp đất đai.

Trong trường hợp vụ việc liên quan đến quyền sử dụng đất, cấp Giấy chứng nhận, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ hoặc giải quyết tranh chấp, người dân nên nghiên cứu kỹ quy định pháp luật hoặc tham khảo ý kiến của chuyên gia pháp lý để lựa chọn đúng trình tự, thủ tục, tránh mất thời gian và ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của mình.